نوشته شده توسط: فرنود حسني               تماس با نويسنده:Manager_ict@yahoo.com   
با آگاهي از شاخص هاي توسعهICT بر اساس استانداردهاي جهاني در کشور ايران به نظر مي رسد که براي دستيابي هرچه بهتر و سريعتر به شاخص ها و ابزارهاي توسعه ارتباطات و اطلاعات منطبق بر استانداردهاي جهاني کشور نياز مبرمي به نگرش کلان ،اصولي و غير نمايشي به پديده ICT  دارد.با از بين بردن بسياري از موانع موجود ازطريق تعريف و تدوين موازين قانوني در راه انتقال خدمات به بخش خصوصي، ارائه خدمات گسترده و حتي رايگان آموزش عموميICT،افزايش سرانه استفاده از رايانه و اينترنت، نهادينه کردن و اجرايي کردن مفاهيم دولت الکترونيکي و تجارت الکترونيکي در کشور مي توان به دستيابي  ايران به عنوان کشوري در حال توسعه ICT و حتي توسعه يافته در ICT اميدوار بود که از لوازم توسعه پايدار براي هر کشوري مي باشد.

تظاهرات ديجيتالي جامعه اطلاعاتي ايران- قسمت چهارم وپاياني
بررسي چالشهاي ظهور اولين نسل جامعه اطلاعاتي-ديجيتالي ايران
نوشته شده توسط: فرنود حسني تماس با نويسنده:Manager_ict@yahoo.com تاريخ ارسال 22 اسفند 1383

براساس برنامه توسعه تعيين شده از جانب سازمان ملل متحد براي تجزيه و تحليل توسعه فناوري اطلاعات و ارتباطات در کشورهاي مختلف چهار شاخص کلي مورد توجه و بررسي قرار مي گيرد. اين شاخصها شامل موارد زير مي باشند:
1- شاخص قابليت اتصال
2- شاخص دسترسي
3- شاخص کاربري
4- شاخص آزادسازي
هر يک از شاخصهاي مذکور داراي ابزارها و ابعاد گوناگوني مي باشند که با تجزيه و تحليل و بررسي هريک ازآنها مي توان به ميزان توسعه فناوري ارتباطات و اطلاعات در يک کشور پي برد و از آنجا که فناوري اطلاعات به عنوان کاتاليزور و موتور حرکتي شکل گيري و توسعه جامعه اطلاعاتي مطرح است مي تواند زمينه لازم براي دست يابي به استاندارد هاي بين المللي را فراهم سازد. اين ابعاد عبارتند از :
شاخص قابليت اتصال شامل وضعيت زير ساختهاي فيزيکي براي ICT ازقبيل:
1-پهناي باند اتصال به اينترنت،
2 -تعداد رايانه هاي شخصي،
3 -ضريب نفوذتلفن ثابت و همراه.

شاخص دسترسي شامل مشخصه هاي دسترسي از قبيل:
1-تعداد کاربران اينترنت
2-متوسط دريافت
3-هزينه تماس و غيره.
شاخص کاربري شامل محاسبه تبادل اطلاعات از طريق مخابرات و مراکز تبادل اطلاعات اينترنتي
شاخصهاي آزاد سازي شامل انجام دگرگوني هاي ساختاري براي انطباق و جذب ICT و با توجه به تبادلات و رقابت هاي اينترنتي در بخش مخابرات و ارتباطات کشور.
بر اساس شاخص هاي ذکر شده کشورهاي جهان به سه گروه: کشورهاي در پي توسعه (مثل ايران، پرو، سوريه)،کشورهاي در حال توسعه(مثل امارات متحده عربي) وکشورهاي توسعه يافته يا پيشتاز درفناوري ارتباطات و اطلاعات(مثل نروژ،آمريکا،ايسلند) تقسيم بندي مي شوند. در اين بخش سعي مي شود با نگاهي تحليلي شاخص هاي توسعه ICT در ايران مورد بررسي قرار گيرند.
1- تعداد شناسه(Domain) اينترنتي ثبت شده
تعداد سايتهاي اينترنتي راه اندازي شده در کشور مي تواند يکي از شاخصهاي توسعه کاربرد ابزارهاي اطلاع رساني باشد. کشور ما با جمعيت جواني که دارد در دو ساله گذشته سير رشد بسيار بالا و باور نکردني اي را در ثبت شناسه هاي اينترنتي داشته است. اغلب ارگان ها و سازمان هاي دولتي، اکثر شرکتهاي خصوصي و بسياري از افراد حقيقي اقدام به استفاده از سرويس هاي اينترنتي در جهت ثبت شناسه و اجاره فضا کرده اند و برنامه هاي اطلاع رساني خود را از اين طريق دنبال مي کنند. متاسفانه يا خوشبختانه هنوز آمار دقيق و روشني از شناسه هاي ثبت شده براي ايرانيان به علت حجم روز افزون ثبت در اختيار نيست. ولي آنچه مسلم است حجم اطلاعات فارسي زبان در وب به طرز عجيبي رشد پيدا کرده همچنين حجم زيادي از اطلاعات ساير زبان ها به فارسي برگردانده و در وب منتشر گشته و يا اطلاعات فارسي به انگليسي برگردانده شده و در وب قرار گرفته است. اين مسئله ضمن تقويت جايگاه وب سايت ها ي فارسي زبان در وب بر تعداد کاربران فارسي زبان اينترنت نيز افزوده است.
2- تعداد رايانه هاي شخصي
ميزان اقبال عمومي به استفاده از رايانه در کارهاي شخصي و افزايش تعدادPC در ميان مردم و در تمام سطوح سني وموقعيتهاي مختلف جغرافيايي مي تواند به عنوان يکي از شاخصه هاي کاربردي شدن ICT مورد توجه قرار گيرد. طبق آخرين آمار موجود در کشور ما با جمعيتي در حدود هفتاد ميليون نفر تعداد ده ميليون دستگاه رايانه وجود دارد. يکي ديگر از ابعاد اين شاخص را مي توان به ميزان واردات رايانه هاي شخصي به کشور اختصاص داد. که قطعاُ کشور ما در اين مورد درصد بالايي را بخود اختصاص خواهد داد هرچند که در چند ساله اخير سيرايجاد خطوط مونتاژ رشد چشمگيري داشته است.
افزايش تعداد رايانه هاي شخصي هر چند که در ابتداي امر براي استفاده هاي معمولي و غير حرفه اي باشد ولي در نهايت نتيجه ارزشمندي براي مصرف کنندگان خواهد داشت چرا که در واقع باعث ارتقا سطح سواد تکنولوژيک در جامعه خواهد شد و اين مسئله در بالا رفتن درجه پذيرش و کاربري اطلاعات و فناوري اطلاعات موثر خواهد بود.
3- تعداد خطوط تلفن ثابت
اين عامل کاملاً به عنوان يک عامل محدود کننده براي اتصال و دسترسي به اينترنت محسوب مي شود. از سوي ديگر مي توان ظرفيت توسعه خطوط اينترنت را بر اين اساس برآورد نمود. عموماُ ايجاد شبکه هاي تلفن به هزينه هاي بالايي نياز دارد به طوري که مقدار اين عامل ارتباط مستقيم با درآمد سرانه ملي و منابع دولتي دارد. توزيع جغرافيايي در خصوص مقدار اين عامل بسار اهميت دارند. در حال حاضر ایران دارای بیش از 14 میلیون و 240 هزار تلفن ثابت با ضریب نفوذ 5/21 است که برنامه هاي فعلي نشان از توجه جدي به گسترش مناسب اين ارقام دارد همچنين 293 شهر و 38 هزار و 289 روستای کشور از امکان ارتباط تلفنی برخوردار هستند و حدود 16 هزار کیلومتر فیبر نوری بستر مناسبی را برای تقویت شبکه مخابراتی کشور ایجاد شده است.
4- تعداد کاربران اينترنت
در خصوص تعداد کاربران اينترنت تعداد کاربراني که از يک اشتراک اينترنت استفاده مي کنند مورد توجه قرار مي گيرد. اما در کشور درحال توسعه اي چون ايران انواع ديگري غير از اشتراک مثل استفاده از کافي نتها و نيز دسترسي هاي شراکتي در محاسبات لحاظ مي شوند.
طبق بررسي هاي موجود در حال حاضر قريب به 10 ميليون نفر در ايران از اينترنت در کميت و کيفيت هاي مختلف استفاده مي کنند که پيش بيني مي شود تا سال 85 اين رقم تا 19 ميليون نفر افزايش يابد.

5- نرخ مکالمات تلفني محلي
نرخ مکالمات تلفني عامل مهمي براي دسترسي کاربران است. بديهي است در صورت بالا بودن نرخ مکالمات تلفني استفاده از اينترنت براي عموم مردم مقرون به صرفه نخواهد بود.و اين در حالي است که کاربران اينترنت در قبال اتصال به شبکه بايد دو هزينه تلفن و هزينه دسترسي به شبکه را بپردازند. با اين حال تمهيداتي مثل کاهش نرخ خدمات تلفن و کارتهاي اينترنتي در بعضي ساعات شب مي تواند عامل موثري در جذب کاربران به استفاده از شبکه باشد.
5- توليد ناخالص ملي
سرانه درآمد مردم يک عامل تعيين کننده در استفاده از اينترنت محسوب مي شود. قدرت خريد سخت افزار و استطاعت مالي فرد براي پرداخت هزينه ارتباط مشخص کننده امکان برقراري ارتباط اينترنتي مي باشد.
6- رقابت در عرصه مخابرات
در بسياري از کشورها که بخش خصوصي، مسئول ارائه خدمات مخابراتي مي باشد. شرکتهاي مختلف با کم کردن قيمتها، ارائه سرويس هاي ويژه برآنند تا به طورموثرتر در بازار حاضر شوند. به عبارت ديگرعدم وجود فضاي رقابتي منتج به گران شدن و پر هزينه ماندن خدمات فناوري ارتباطات و اطلاعات مي شود و مانع توسعه ICT ميشود. کشور ما نيز با توجه به حضور قدرتمند و غالباُ انجصاري بخش دولتي با مشکلات زيادي در زمينه خدمات فناوري ارتباطات و اطلاعات مواجه است. که نياز به تدوين و تعيين چهارچوب هاي قانوني براي انتقال بخش هاي خدماتي ICT به بخش خصوصي را تقويت مي کند.
7- تعداد شرکت هاي خدمات رسان سرويس دهنده وِب ((ISP ورقابت بين آنها
تعداد شرکتهاي سرويس دهنده وِب(ISP ) در هر کشوري به عنوان يکي از شاخص هاي توسعه يافتگي ICT در آن کشور به شمار مي رود. که رقابت و تلاش اين شرکتها براي کسب سهم بيشتري از بازار مي تواند به ارزان شدن قيمتها، بهبود کيفيت، ارتقا سرعت منتهي شود. در چند سال گذشته علاوه بر تهران شاهد رشد بسيار خوبي درافزايش تعداد ISP ها در شهرستان ها بوديم که نکته نويد بخش در اين قضيه اقبال بخش خصوصي به سرمايه گذاري در راه اندازي ISP بود که نتيجه آن کاهش مناسب هزينه هاي اشتراک در مورد کارتهاي اينترنتي و اشتراک هاي زماني به همراه افزايش کيفيت خطوط اينترنت از سوي برخي ISP ها بوديم. اين امر حتي بر روي خدمات کافي نت هاي سطح شهرها نيز تاثير داشته است.
در حال حاضر حدودآ 400 شرکت خدمات دسترسی به اینترنت (ISP) را فراهم می کنند و 30 شرکت (ICP) نیز به فعالیت مشغول هستند.
8- استفاده از اينترنت يا کاربري
در خصوص شاخص کاربري حجم داده هاي مخابره شده از نظر تجاري اهميت دارد.به عبارت ديگر حجم داده هاي ارسال و دريافت شده در فعاليت ISP ها مهم به شمار مي آيد. که اين شاخص با محاسبه شاخص مخابرههاي راه دور به دست مي آيد.
جمع ظرفیت بین المللی اینترنت 520 مگابایت در ثانیه و جمع ظرفیت دیتا داخل کشور 5 گیگابایت در ثانیه است.
هم اکنون 220 شهر ایران به اینترنت دسترسی دارند که این رقم تا سال 2005 به 361 شهر افزایش خواهد یافت. شمار کاربران اینترنت در سال 1994 از 250 نفر فراتر نمی رفت، در حالی که هم اکنون بیش از 5/2 میلیون ایرانی به صورت دائم و 5/3 میلیون نفر نیز به صورت کاربر غیر دائم از اینترنت استفاده می کنند. به این ترتیب ضریب نفوذ اینترنت از صفر در سال 1994 به 3/5 در سال 2003 افزایش یافته است و طبق برآوردهای صورت گرفته شمار کاربران اینترنت تا سال 2004به 5 میلیون و 600 هزار نفر و در سال 2005 به 15 میلیون و در سال 2007به 35 میلیون نفر افزایش یابد.

9- تعداد تلفن هاي همراه و همگاني و کميت و کيفيت سرويس هاي جانبي
از ديگر شاخص هاي قابل اعتنا در زمينه توسعه فناوري اطلاعات افزايش ضريب نفوذ تلفن همراه و تلفن هاي همگاني است که در حال حاضر قريب به 5 ميليون تلفن همراه در کشور توزيع شده و در آينده نزديک به 10 ميليون نيز خواهد رسيد.

بر اساس شاخص دسترسی دیجیتال ، ایران در رده 86 جهان در میان کشورهای با دسترسی متوسط طبقه بندی می شود(43/0). در این طبقه بندی کشورهایی همچون مصر(40/0)، تونس(41/0) و اندونزی (34/0) در رده های پایین تر از ایران قرار دارند و لبنان(48/0)، ترکیه(48/0) و اردن(45/0) رده های بالاتر را به خود اختصاص داده اند.
با آگاهي از شاخص هاي توسعهICT بر اساس استانداردهاي جهاني در کشور ايران به نظر مي رسد که براي دستيابي هرچه بهتر و سريعتر به شاخص ها و ابزارهاي توسعه ارتباطات و اطلاعات منطبق بر استانداردهاي جهاني کشور نياز مبرمي به نگرش کلان ،اصولي و غير نمايشي به پديده ICT دارد.با از بين بردن بسياري از موانع موجود ازطريق تعريف و تدوين موازين قانوني در راه انتقال خدمات به بخش خصوصي، ارائه خدمات گسترده و حتي رايگان آموزش عموميICT،افزايش سرانه استفاده از رايانه و اينترنت، نهادينه کردن و اجرايي کردن مفاهيم دولت الکترونيکي و تجارت الکترونيکي در کشور مي توان به دستيابي ايران به عنوان کشوري در حال توسعه ICT و حتي توسعه يافته در ICT اميدوار بود که از لوازم توسعه پايدار براي هر کشوري مي باشد.
در بعد منابع انساني نيز کشور به علت پذيرش بالاي بازار کار چه از طريق سطوح مختلف آموزش هاي دانشگاهي و چه از طريق کلاس هاي مختلف آموزشي که توسط شرکت ها و موسسات گوناگون در قالب موضوعات و دوره هاي متنوع فناوري اطلاعات برگزار شده شاهد رشد چشمگيري بوده ايم به نحوي که هم اکنون درصد بالايي از متخصصان و دانش آموختگان علوم فناوري اطلاعات در سازمان ها و شرکت ها و ارگان هاي مختلف جذب شده اند و به فعاليت مشغولند.
اين نکته را نيز نبايد فراموش کرد که با توسعه سرمايه گذاري و توجه ملي به فناوري اطلاعات در ايران بسياري از کارشناسان و متخصصان ايراني مقيم کشورهاي خارجي وقتي شرايطي را براي فعاليت و حتي سرمايه گذاري مطلوب ديدند به کشور بازگشتند و در بخش هاي مختلف به کار مشغول بشوند.
با اين تفاسير مي توان اذعان داشت کشور در حال حاضر از پتانسيل بسيار بالايي در زمينه نيروي انساني متخصص، ماهر، نيمه ماهر و آشنا و علاقه مند به موضوعات و سطوح مختلف علوم فناوري اطلاعات برخوردار است.
در شاخص بودجه بندي و توان مالي کشور همانطور که پيشتر اشاره شد دولت به عنوان متولي سرمايه گذاري در زمينه فناوري اطلاعات در دو بخش عمده فعاليت کرده است.
1- بخش دولتي که با تشکيل شوراهاي راهبردي طرح تکفا در وزارتخانه هاي مختلف امکان سرمايه گذاري بر روي طرح ها و پروژه هاي مختلف را فراهم کرده است.
2- با ايجاد امکان اعتاي وام به شرکت هاي خصوصي زمينه رشد و پيشرفت توان مالي و اقتصادي شرکت هاي خصوصي را فراهم کرده است.
در بعد فعاليت هاي مربوط به تدوين قوانين نيز کشور شاهد حرکت هايي از جانب قوه قضائيه، دولت و مجلس بوده است ولي با توجه به نوپا بودن چهارچوب هاي فعلي جامعه اطلاعاتي-ديجيتالي ايران و ضعف هاي اساسي در دانش عمومي و سيستم هاي خدمات رسان هنوز در دست يابي به تعاريف و مفاهيم قانوني جديدي که با ساختارها و امکانات امروز منطبق و مطابق باشد موفق عمل نکرده ايم و از اين رو بسياري از تحولات قابل انجام در محاق ضعف ها و کمبودهاي قانوني قرار گرفته اند و يا هنوز بازخورد مناسب قوانين تدوين شده به دست نيامده است.
اما نکته اي که حائز اهميت است توجه جدي و توامان مردم و دولت به پديده فناوري اطلاعات است که به انحاء گوناگون و در سطوح مختلف در تلاش براي بهره گيري و توسعه ابزارها و امکانات آن هستند.
تمام تلاش هاي مردم و دولت در نهايت به شکل گيري چهارچوبي مشخص و شفاف از حوزه هاي عمل در عرصه جامعه اطلاعاتي-ديجيتالي ايران منجر خواهد شد و خواسته و ناخواسته مسير و سرعت توسعه آن را با آهنگ رشد فناوري اطلاعات در سطح بين الملل هماهنگ مي سازد.

...حضور و موضع گيري هاي پر رنگ و فعالانه و پي گيرانه شبکه وبلاگ هاي فارسي زبان در مسائل و موضوعات گوناگون اتفاقي است که به ندرت نمونه هاي مشابهي از آن يافت مي شود از همه مهمتر عدم هدايت و راهبري واحد اين تعداد وبلاگ است که علي رغم اين موضوع وحدت رويه و انسجام اطلاعاتي در پوشش ابعاد گوناگون يک موضوع اهميت جايگاه وبلاگ ها و جامعه شبکه اي وبلاگ نويسان را بيش از پيش نمايان مي سازد. ملموس ترين نمونه فعاليت اين جامعه را مي توان در موضع گيري بسياري از وبلاگ نويسان در برابر اقدام موسسه نشنال جغرافيک در تغيير نام خليج فارس به خليج عربي نسبت داد...

تظاهرات ديجيتالي جامعه اطلاعاتي ايران- قسمت سوم
بررسي چالشهاي ظهور اولين نسل جامعه اطلاعاتي-ديجيتالي ايران
نوشته شده توسط: فرنود حسني تماس با نويسنده:Manager_ict@yahoo.com تاريخ ارسال 19 اسفند 1383

...صرفنظر از خرده گيري هايي که ممکن است بر ماهيت اورکات به عنوان يک کلوپ تفنني ارائه شود(که در مجموع درصد بسيار اندکي از اين جمعيت را مي توان در اينگونه تعاريف گنجاند) بايد اذعان داشت که علي رغم عمر کوتاه شهر مجازي اورکات شهروندان ايراني آن به خوبي توانسته اند با زير و بم آن اشنا شوند و اقدام به تبادل اطلاعات و برقراري روابط کاري کنند. نمونه اين گونه جوامع شبکه اي در نشاني هاي ديگري همچون www.hi5.com و www.business24.com و www.gazzag.comو... نيز تشکيل شده و در آنها نيز ايرانيان حضور و ظهور جدي پيدا کرده اند. در بعد ديگري از جامعه مجازي ايران مي توان به خيل عظيمي از وبلاگ نويسان اشاره کرد که هر يک بر اساس رشته تحصيلي يا شاخه علمي و ادبي يا حرفه اي مورد علاقه خود اقدام به راه اندازي وبلاگ نموده اند. استفاده ايرانيان از سه سرويس دهنده بزرگ و مشهور وبلاگ يعني:
1- persianblog.com
2- blogsky
3- blogspot
از اهميت و جايگاه ويژه اي در محافل اينترنتي و جامعه اطلاعاتي داخل و خارج برخوردار است. همچنين در اثر اين استقبال و توجه باور نکردني سرويس دهنده هاي جديد وبلاگ فارسي پيدا شدند و طرفداراني را گرد خود جمع کردند. که عبارتند از :
1- blogfa.com
2- Mihanblog.com
3- parsiblog.com

حضور و موضع گيري هاي پر رنگ و فعالانه و پي گيرانه شبکه وبلاگ هاي فارسي زبان در مسائل و موضوعات گوناگون اتفاقي است که به ندرت نمونه هاي مشابهي از آن يافت مي شود از همه مهمتر عدم هدايت و راهبري واحد اين تعداد وبلاگ است که علي رغم اين موضوع وحدت رويه و انسجام اطلاعاتي در پوشش ابعاد گوناگون يک موضوع اهميت جايگاه وبلاگ ها و جامعه شبکه اي وبلاگ نويسان را بيش از پيش نمايان مي سازد. ملموس ترين نمونه فعاليت اين جامعه را مي توان در موضع گيري بسياري از وبلاگ نويسان در برابر اقدام موسسه نشنال جغرافيک در تغيير نام خليج فارس به خليج عربي نسبت داد.
شاهد بوديم که افراد مختلف با انديشه ها و فعاليت هاي گوناگون اقدام به نشر مطالب مشابهي عليه اقدام اين موسسه کردند و توانستند ظرف مدت کوتاهي عبارت Arabian Golf را بمباران گوگلي کنند. اکثر وبلاگ نويسان ايراني را جوانان و به خصوص جوانان دانشگاهي تشکيل مي دهند و مطالعه محتواي هر يک از اين وبلاگ ها در شاخه هاي مختلف نشان از مطالعات و دانش خوب اين گروه دارد.
در منظري ديگر به جامعه گردانندگان وب سايت هاي اينترنتي فارسي زبان مي پردازيم که همگام با رشد کاربري اينترنت در ميان عموم از رشد قابل توجهي برخوردار شده است. البته جنبه تفنن و کثرت آن در قياس با وبلاگ ها کمتر است و شايد مهمترين دليل آن را بتوان در بار مالي راه اندازي، نگهداري و توسعه وب سايت ها دانست.
اما به هر حال تا چند سال اخير تعداد سايت هاي معتبر فارسي زبان به تعداد انگشتان دو دست هم نمي رسيد اين در حالي است که افراد بسياري با سرمايه گذاري هاي شخصي اقدام به راه اندازي سايت هاي اينترنتي با کاربري هاي متفاوتي کرده اند و از اين طريق نقش مهمي در اطلاع رساني شبکه اي به عهده خود گرفته اند. نکته قابل توجه در تمام اين موارد در اين است که اکثر اعضا و افراد فعال در اين جوامع شبکه اي خواسته و ناخواسته بدون هيچگونه چشم داشتي اقدام به آموزش، اطلاع رساني، سرويس دهي و حمايت از کاربران خود مي کردند و منابع اطلاعاتي و دانشي خود را به اشتراک مي گذارند.
نمونه اين کار را وفور وبلاگ ها و وب سايت هايي مي توان ديد که با هزينه شخصي اقدام به راه اندازي و تامين پايگاههاي آموزشي اطلاعات تخصصي مي کنند. و يا کوچکترين اخبار و رويداد هاي علمي و فرهنگي و اقتصادي و حتي سياسي را ظرف کوتاه ترين زمان از منابع مختلف جمع آوري مي کنند و از طري وبلاگ و يا وب سايت خوا انتقال مي دهند.
با تمام اين توضيحات در مي يابيم که در حدود يکي دو سالي است که در آن سوي مرزهاي جامعه واقعي ايران و در پس شيشه ها ي مانيتور ها و کوچه پس کوچه هاي وب قوانين نا نوشته اي در حال تدوين و شکل گيري هستند که موجبات پيوند مردم از گروهها و اقشار مختلف اجتماعي را پديد مي آورند و به تبع آن گونه اي خاص از فرهنگ نوين را در جامعه اي اطلاعاتي ايران پياده سازي مي کنند و اين قضيه مصداق کاملي از ديدگاه و باور کارشناسان امور فرهنگي است که باورها و فرهنگ خلق شده از بطن جامعه را پايا تر و موثر تر مي دانند تا اصول و قواعد تزريقي دولتها به مردم، به خصوص که تمام اين اتفاقات و تعاملات در محيط وب صورت مي گيرد که تا حدود بسياري از فشارها و نظارت هاي دولتي خارج است.
حاصل اينکه جامعه شبکه اي دانش محور يا جامعه مجازي اطلاعاتي ايران با پتانسيل و ظرفيت بالاي علمي و کاري قوت و شکل غير رسمي خود را يافته است.
به دور از هرگونه حب و بغض فکري و عقيدتي مي توان جامعه شبکه اي ايران را که البته هنوز به استاندارد قابل تعريف و مرز روشن لازم دست نيافته نمود و تصويري از جامعه مطلوبي توصيف کرد که در آن جريان آزاد اطلاعات زمينه ايجاد دمکراسي اطلاعاتي-ديجيتالي که بر بستر ازادي بيان و انديشه شکل گرفته معرفي کرد. جامعه اي که در آن افراد مختلف مي توانند با کنار گذاشتن نا برابري هاي اجتماعي با يکديگر به گفتگو بپردازند و تبادل اطلاعات کنند. حقيقت اين نکته وقتي بيشتر قابل اعتنا مي شود که متوجه شويم وب و محيط ديجيتال توانسته با هوان گره گشاي بسياري از نقاط کور و يا ضعيف اطلاعاتي نيز عمل کند به عنوان نمونه مسائل و مباحث سياسي و يا جنسي که به دلايل مختلف در جامعه قابل طرح نيستند قابل ذکر است و شايد يکي از دلايل رشد کمي و کيفي و گرايش قابل توجه کاربران به اينگونه سايت ها و وبلاگ ها در اين مسئله نهفته باشد.
تمام تحولات و تلاش هاي صورت گرفته شده توسط مردم براي حضور و فعاليت در جامعه مجازي شبکه اي ايران در سالهاي آغازين دهه 80 و همچنين تغييرات و تاثيرات گسترده توسعه فناوري اطلاعات در کشورهاي مخلف آسيايي، اروپايي و آمريکايي باعث شد تا توجه دولت به مسئله فناوري اطلاعات افزايش چشم گيري پيدا کند و تشکيلات و گروههاي ويژه اي حتي تا سطح دفتر رياست جمهوري شکل گيرد تا به بررسي راهکارها و زمينه هاي بهره برداري و توسعه فناوري اطلاعات در کشور بپردازد.
مهمترين گام عملي که از جانب دولت براي توسعه فناوري اطلاعات در کشور برداشته شده با راه اندازي شوراي عالي اطلاع رساني و طرح تکفا همراه بود که در سال 1381 شمسي شروع به کار کرد و برنامه ريزي ها و سرمايه گذاري هاي کلاني را نيز به همراه داشت و تقريباً در تمام ابعاد و شاخه هاي فناوري اطلاعات به تعاريف و مفاهيمي متناسب با سازمان ها و ارگان هاي مختلف دست يافت. سرمايه گذاري هاي دولتي در اين بخش از کميت قابل توجهي برخوردار ود و با هدف رسيدن به يک جامعه اطلاعاتي با رويکرد توسعه دانايي محور در محافل علمي و دانشگاهي کشور نيز مورد توجه و اقبال قرار گرفت و دانشگاهها و ارگان هاي مختلف مربوط با تشکيل و راه اندازي سمينار ها و کنفرانس هاي ملي و بين المللي و با دعوت از کارشناسان و متخصصان فن از خارج کشور سعي در بالا بردن و ارتقا سطح علمي کشور داشتند. تمام فعاليتهاي صورت گرفته شده در ابعاد عمومي، دولتي و دانشگاهي حاصل تلاش و عزم جدي کشور براي جبران عقب افتادگي و مشکلات ناشي از عدم توسعه فناوري اطلاعات در کشور بود. امروزه در دنيا براي بررسي ميزان توسعه کشورها در زمينه فناوري اطلاعات از شاخص ها و پارامترهاي مختلفي استفاده مي شود که يکي از ابتدايي ترين شاخص ها آمادگي الکترونيکي ياE-readiness نام دارد.
عوامل و شاخص هاي مختلفي که در اين شاخص مورد ارزيابي قرار مي گيرند شامل موارد زير مي شود.
1- زيرساخت
2- منابع انساني
3- بودجه و توانمندي مالي
4- دولت
5- قوانين
رسيدن به استانداردهاي جامعه اطلاعاتي با دستيابي به سطح مطلوبي از توان و امکانات در هر يک از پارامتر هاي ذکر شده ارتباط دارد.
ادامه دارد....

امير در وبلاگ خودش روش شناسي ورود به اين بحث را از ديدگاه خودش (روابط عمومي و علوم ارتباطات) مورد بحث قرارداده است. اما من مي خواهم از زاويه ديگري و با نگرش فنآوري اطلاعات به اين بحث وارد شوم! لازم به ذکر است صحبت در زمينه روابط عمومي الکترونيک به سادگي صحبت در زمينه دولت الکترونيک و يا تجارت الکترونيک و ... نيست. دليل آن هم تعدد صاحب نظران و بحث هاي اساسي است که در اين زمينه وجود دارد. ePR بحثي است داغ براي گفتگو و مرد ميدان و يا سر سبز مي خواهد براي ورود به آن!!
در ابتدا لازم است دو واژه تعريف گردند: اول سيستم و دوم روابط عمومي با ديدگاه سيستماتيک.
سيستم :

سيستم مجموعه اي منظم از اجزاء به هم پيوسته است که براي رسيدن به يک هدف خاص با يکديگر در تعامل مي باشند. مي توان گفت که سيستم چهار جزء اصلي دارد: ورودي،خروجي، پردازش و کنترل.
بدين ترتيب مي توان روابط عمومي و جايگاه آن را مورد بررسي قرارداد. روابط عمومي يک واسط (Interface) بين سازمان کاري و مخاطبان خود مي باشد. در يک روابط عمومي مانند هر سيستم ديگر (به طور خاص هر سيستم اطلاعاتي ديگر (IS:Information System)) چهار جزء اصلي را دارد. ورودي روابط عمومي ها را اطلاعات درون سازمان، اخبار رسانه هاي مختلف و نظرات کارمندان و مخاطبان آن سازمان مي باشد. خروجي روابط عمومي نيز مجموعه اطلاعات و اخباري است که بايد به بيرون از سازمان کاري (و يا به کاربران آن) منتقل شود. پردازش هايي که روي اين اطلاعات صورت مي گيرد شامل پالايش اطلاعات و طبقه بندي آن و کنترل هاي آن سياست هاي سازمان و بازخورد نظرات مخاطبين مي باشد. با اين ديدگاه روابط عمومي يک سازمان صرفا بخش و يا واحد روابط عمومي آن سازمان نيست. بلکه هر فرد، گروه و يا سيستمي که با مخاطبين بيروني خود براي تحقق اهداف سازمان تلاش مي کند يک روابط عمومي است و شايد بتوان بخش يا اداره روابط عمومي را به عنوان مدير و ناظر اين فرآيند انتخاب نمود.
به عبارت ديگر در يک روابط عمومي بر اساس سياست هاي سازمان (کنترل) اطلاعات از منابع مختلف جمع آوري مي شود (ورودي) آماده شده (پردازش) و به مخاطب منتقل مي شود (خروجي). به اين شکل پرسش مطرح در روابط عمومي آن است که بدانيم چه اطلاعي را به چه شکلي و در چه زماني به چه کسي و به چه شکلي منتقل کنيم!؟ پرسش سختي است انصافا!
در روابط عمومي هاي سنتي اين پرسش ها به صورت تجربي پاسخ داده مي شود. بنابراين ممکن است به هرکدام از اين پرسش ها پاسخ درستي داده نشود. اين که روابط عمومي بر اساس سياست ها که مي تواند مشتري مداري، تکريم ارباب رجوع ، سودآوري و يا هر چيز ديگر درست عمل کند و اطلاعات درستي را به شخص درست منتقل کند باعث موفقيت روابط عمومي در گام اول و در مرحله بعد تحقق اهداف سازمان در گام بعد مي باشد. به نظر مي رسد روابط عمومي توانمند روابط عمومي است که بتواند اين کار را به درستي انجام دهد.
حال بپردازيم به بحث روابط عمومي الکترونيک:

روابط عمومي الکترونيک به منزله استفاده صرف از ابزارهاي الکترونيک براي انتقال اطلاعات نيست! اين نکته است که به طور موکد روي آن تاکيد مي کنم. روابط عمومي الکترونيک به نظر من، با بهره گيري مناسب از فنآوري اطلاعات و ارتباطات (ICT) ، طبقه بندي مناسبي از اطلاعات را ايجاد مي کند و نظام جمع آوري، گردش و پردازش، ارائه و در نهايت دريافت بازخورد (feedback) را به بهترين شکل ممکن، (سريع، دقيق، آسان و عاري از خطا) انجام مي دهد. بنابراين رسانه هاي قديمي و يا اشکال قديمي ارائه اطلاعات (مانند کتاب، جزوه، بروشور، مجله، خبرهاي مکتوب و يا صوتي و تصويري، کاتالوگ و يا همايش ها، نمايشگاه ها و ... هر کدام از ابزارهاي قبلي روابط عمومي) نيز در روابط عمومي الکترونيک جايگاه دارند.
به عبارت ديگر در يک روابط عمومي الکترونيک يک پايگاه دانش (knowledge base) از کليه اطلاعات که پيشتر در يک معماري نظام يافته اند نگهداري مي شود. از سوي ديگر مخاطبين اين اطلاعات شناسايي و طبقه بندي مي شوند. براي هر مخاطب بايستي از ابزار خاص خود استفاده کرد و اطلاعات را منتقل نمود. براي مثال براي مخاطبيني که سطح سواد بالاتري دارند مي توان با راه اندازي يک وب سايت پويا، براي مخاطبين عام از طريق جرايد و يا تلفن گويا استفاده کرد. براي مخاطبين محدود در يک بازه زماني خاص از طريق جشنواره و يا همايش و يا .... عمل کرد و ....
از سوي ديگر نوع اطلاعات نيز در انتخاب کانال و يا ابزار ارائه مهم مي باشند. براي مثال اطلاعات آماري و جزيي را از طريق وب سايت و يا بروشورهاي تفصيلي بهتر مي توان ارائه نمود. در حاليکه در تلفن گويا بايد اطلاعات مختصر و کاربردي ارائه گردد و يا در روزنامه ها و جرايد بايد با توجه به نوع مخاطب آن جريده , اطلاعات مختصر و مهم و عام ارائه گردد.
بدين ترتيب روابط عمومي فقط يک واسط ساده و ايستا نيست. فقط وظيفه ارائه اطلاعات را ندارد. بلکه روابط عمومي به عنوان يک واسط پويا خود تشخيص مي دهد که اطلاعات را چگونه و براي چه کسي و از چه طريقي ارائه کند. فرهنگ سازي نمايد و بر اساس سياست هاي تعيين شده جلب مخاطب نموده و يا رضايتمندي مخاطبين را بالا ببرد و از طريق دريافت نظرات و جمع آوري اطلاعات از داخل و خارج سازمان تاثير فعاليت هاي خود و سازمان مطبوعش را در محيط اندازه گيري و جهت حرکت خود را بهبود بخشد.بنابراين روابط عمومي الکترونيک با اصلاح روشها و بهره گيري از ابزارهاي نوين مي کوشد که نقش خود را در بهبود فرآيند هاي اطلاع رساني و جلب اطلاعات پررنگ تر نمايد.

درخاتمه ....
روابط عمومي الکترونيک، گام اول است در جهت ايجاد سازمان الکترونيک و درنهايت دولت الکترونيک. روابط عمومي با توجه به ماهيت اطلاعاتي خود، جايگاه مناسبي است براي استفاده از تکنيک ها، ابزارها و روشهاي فنآوري اطلاعات و ارتباطات که متاسفانه امروزه کمتر از آن بهره مناسب مي برد. دليل آن به مهجور بودن روابط عمومي در سازمانها (عدم مهم شمردن آن به اندازه کافي)، عدم دانش مديران و کارمندان روابط عمومي ها و يا بخش نامه اي بودن فعاليت هاست. به دليل کار زياد با روابط عمومي ها اغلب مشاهده مي کنم که در روابط عمومي ها به جاي استفاده از ابزارهايي نظير وب سايت و يا تلفن گويا براي ارتباط با مخاطب، اين ابزارها صرفا براي رفع تکليف و انجام بخشنامه خريداري و استفاده مي شوند و حتي مشاهده مي شود که کارمندان روابط عمومي پشت اين رسانه ها مخفي مي شوند به جاي اين که از آن استفاده مناسب بنمايند.
این مطلب یک مقدمه است در این بحث،باز هم در اين مورد خواهم نوشت....

همين!

با توجه به اينکه اينترنت به عنوان مهمترين ابزارها اطلاع رساني چند بعدي مي تواند اخبار و اطلاعات را در کوتاه ترين زمان ممکن در چندين زبان مختلف به صورت مکتوب، تصويري و صوتي در حجم بالايي و در سطح جهان منترش کند. نمي توان به سادگي اهميت و نقش آن را انکار و حذف کرد.

با اين توضيح و با آگاهي از اينکه پايه هاي جامعه اطلاعاتي ايران به صورت درون جوش در بطن جامعه و توسط کارشناسان و علاقه مندان به اين حوزه ريخته شده و پس از آن دولت به فکر انجام برنامه ريزي هاي کلان در اين زمينه افتاد و به نظر مي رسد پتانسيل لازم براي افزايش روند حرکتي توسعه دراين بخش وجود دارد و در صورت تعامل بهتر و بيشتر دولت با بخش خصوصي مي توان به نتايج و اتفاقات مثبتي اميدوار بود. نگاه به تعاري و جايگاه مسائلي همچون قوانين و جرائم، فرهنگ سازي، خصوصي سازي، برنامه ريزي دولت و... در بحث کلاني همچون فناوري اطلاعات بايد با نگرش ها و ديدگاههاي جديدي همراه باشد چرا که فناوري اطلاعات با توجه به همه پذير بودن و چند بعدي بودن داراي ظرفيت هاي فراوان و گاه بسيار حساسي است که بهره گيري درست و مناسب از تمام آنها در بهينه شدن امور ضرورت دارد.

بررسي چالشهاي ظهور اولين نسل جامعه اطلاعاتي-ديجيتالي ايران
نوشته شده توسط : فرنود حسني ايميل:Manager_ict@yahoo.com
دست يابي و دسترسي يکسان همگان به اطلاعات و شکل گيري جريان آزاد توليد و توزيع اطلاعات مي تواند در شکل گيري هويت فردي و اجتماعي در جامعه اطلاعاتي و تحقق دموکراسي ديجتال منجر شود.
با توجه به اينکه اينترنت به عنوان مهمترين ابزارها اطلاع رساني چند بعدي مي تواند اخبار و اطلاعات را در کوتاه ترين زمان ممکن در چندين زبان مختلف به صورت مکتوب، تصويري و صوتي در حجم بالايي و در سطح جهان منترش کند. نمي توان به سادگي اهميت و نقش آن را انکار و حذف کرد.
با اين توضيح و با آگاهي از اينکه پايه هاي جامعه اطلاعاتي ايران به صورت درون جوش در بطن جامعه و توسط کارشناسان و علاقه مندان به اين حوزه ريخته شده و پس از آن دولت به فکر انجام برنامه ريزي هاي کلان در اين زمينه افتاد و به نظر مي رسد پتانسيل لازم براي افزايش روند حرکتي توسعه دراين بخش وجود دارد و در صورت تعامل بهتر و بيشتر دولت با بخش خصوصي مي توان به نتايج و اتفاقات مثبتي اميدوار بود. نگاه به تعاري و جايگاه مسائلي همچون قوانين و جرائم، فرهنگ سازي، خصوصي سازي، برنامه ريزي دولت و... در بحث کلاني همچون فناوري اطلاعات بايد با نگرش ها و ديدگاههاي جديدي همراه باشد چرا که فناوري اطلاعات با توجه به همه پذير بودن و چند بعدي بودن داراي ظرفيت هاي فراوان و گاه بسيار حساسي است که بهره گيري درست و مناسب از تمام آنها در بهينه شدن امور ضرورت دارد.
مرور تحولات و اتفاقات صورت گرفته در زمينه توسعه آموزش هاي غير آکادميک، توسعه اينترنت، افزايش کمي و کيفي وب سايتهاي فارسي زبان، رونق بازار داخلي سخت افزار و نرم افزار و... نشان از آن دارد که در حوزه عمومي و تجربي نيرو ها و استعداد هاي فراواني وجود دارند که با استفاده از اندک روزنه ها و امکانات فراهم شده توانسته اند خود را با اطلاعات و دانش روز هماهنگ سازند.
تمام اين وقايع نشان از ظهور و رشد نسلي دارد که خود را عدات داده است با ابزارهاي تکنولوژيک ارتباطي و اطلاعاتي با درايت و دقت برخورد کند و مطابق نياز هاي خود از آن بهره برداري کند. اين گروه اجتماعي که اکثر آن را جوانان تشکيل مي دهند به دليل بسياري از مسائل و معضلات اطلاع رساني و ارتباطي جامعه، اينترنت را کانون توجه و همگرايي خود قرار داده و با استفاده از ظرفيت هاي آن سعي داشته ضمن حذف فاصله علمي و اطلاعاتي خود با دنياي صاحب فناوري، کمبودهاي ناشي از در هريک از رسانه هاي تلويزيون، ماهواره، روزنامه، کتاب و... را جبران کند. گو اينکه در بهره برداري از همين به ظاهر امکانات اندک نيز گاه با عدم حمايت دولتها مواجه بوده است. نمود اين آتش زير خاکستر و اين توده عظيم مشتاقان پيوستن به دنياي مجازي و اين شهروندان جديد دنياي وب از سالهاي گذشته و با ظهور شبکه هاي BBS در ايران آغاز شد. افرادي که با اين شبکه هاي مجازي بسيار ابتدايي و ساده کار کرده اند به ياد دارند که چگونه فعاليت هاي محدودي همچون تبادل عکس يا گپ زني را در زمان هاي محدود تعيين شده از جانب مديران شبکه انجام مي دادند و با افراد مختلفي که تا آن زمان شناختي نداشتند اشنا مي شدند. شبکه هاي مجازي BBS خيلي زود در جمع محدود آشنايان و علاقه مندان به اين گونه فعاليت ها رواج يافت تا جايي که در برخي از قرارهاي اين شبکه ها تعداد زيادي از جوانان در کوهها و رستوران ها و کافي شاپ ها گرد هم جمع مي شدند. که اين قرارها نيز به خاطر تبعات اجتماعي معمولاً به صورت زير زميني راه اندازي و اداره مي شدند که از طريق اين جلسات گروهي افراد مي توانستند ساير اعضا شبکه را ببينند و با هم به تبادل نظر بپردازند.
نکته جالب توجه اين است که درصد بسياري بالايي از اين شبکه ها در محدوده جغرافيايي شهري رواج مي يافت. پس از مدتي با توسعه سرويس هاي اينترنتي اين امکان براي ساکنان BBS ها فراهم شد تا به اتاق هاي گپ زني معروفي همچون ياهو،ام اس ان، پالتاک و... کوچ کنند و تجربيات ارتباطات زير زميني و شبکه اي خود را در محيطي پويا تر و جديد تر دنبال کنند اين اتفاق در عرض مدت کوتاهي محبوبيت شبکه هاي BBS را به دست فراموشي سپرد. بسياري از گروندگان و گردانندگان اتاق هاي گپ زني همان افرادي بودند که در شبکه هاي BBS فعال بودند و قشر جواني را نيز تشکيل مي دادند. همزمان با گسترش گرايش به نرم افزارهاي گپ زني تحت وب آشنايي و بهره گيري از سرويس هاي رايگان پست الکترونيک ياهو نيز مورد توجه جامعه ايرانيان قرار گرفت و اينگونه بود که در آن سالها هر کس سعي مي کرد در هنگام معرفي خود و يا ارائه کارت ويزيت ايميلي از ياهو يا هات ميل را نيز بر روي آن بنويسد. هر چند که اتاق هاي چت و ايميل هاي ياهو در ابتداي ترويج کاربردشان در ايران بيشتر مورد توجه جواناني قرار گرفت که به علت برخي فشارها و کمبودهاي اجتماعي به دنبال راهي مناسب و مخفي براي ارتباط با گروههاي همسال خود مي گشتند. روند گپ زني ها و برقراري ارتباطات گروه-شبکه اي با استفاده گسترده جوانان ايراني از سرويس ياهو گروپ و با شکل گيري گروههاي مختلفي که حول موضوعات مختلفي اقدام به نشر مطلب براي خود مي کردند تقويت شد و شکل جديدي به خود گرفت و پس از مدتي گرايش مردم به حضور در جامعه شبکه اي ايران با آشنايي و بهره برداري از سايت هاي موجود در وب از يک سو و ظهور و توسعه سايت هاي فارسي زبان ارائه دهنده خدمات گپ و گفتگو از سوي ديگر سرعت بيشتري به خود گرفت يعني ضمن اينکه روز به روز به تعداد اعضاء اين جامعه افزوده مي شد امکانات و تخصص هاي فني آنها نيز مدام در حال توسعه بود تقريبا‍ً از همين زمان ها بود که در شهر هاي بزرگ و پس از آن در شهرهاي کوچک دفاتر و يا مغازه هايي تحت عنوان کافي نت فعاليت خود را آغاز کردند و با ارائه امکانات سخت افزاري و نرم افزاري خود به مردمي که قادر به خريد رايانه هاي شخصي نبودند زمينه را براي گرايش هرچه بيشتر مردم به حضور در دنياي وب و رايانه فراهم کردند. بعدها کافي نت ها خدمات جديدي را نيز به مردم ارائه دادند و آن سرويس تلفن اينترنتي بود که به مردم امکان مي داد به هزينه هاي کم با خارج از کشور تماس برقرار کنند. با اين توصيف نمي توان از نقش و کارکرد کافي نت ها در توسعه جامعه شبکه ايران غافل شد اقدامات و تحولات ذکر شده همچنان ادامه داشت و زماني بيشتر اشکار شد که کمپاني گوگل در راه اندازي سرويس هاي پست الکترونيک خود و سايت اورکات بستري را به وجود آورد تا تمامي افراد از طريق دعوت نامه هايي که از دوستان خود دريافت مي کنند جزو دارندگان Gmail شوند و يا به عضويت سايت اورکات درآيند.
همزمان با بالا گرفتن تب داشتن ايميل هاي يک گيگا بايتي Gmail و عضويت در جوامع مجازي اورکات در دنيا بسياري از وبگردهاي ايراني که پيش از اين هر کدام با ايميل هاي سايت ياهو يا... فعاليت مي کردند و يا در سايت ها و وبلاگ هاي فردي و جمعي اقدام به نوشتن مي کردند بستري را يافتند تا از طريق آن باز هم به صورت نا خواسته يا به عبارت ديگر نادانسته مهر تاييد ديگري بر وجود و ظهور اولين نسل جامعه اطلاعاتي- ديجيتالي ايران بزنند. ايراني ها به سرعت از فرصت هاي (به خصوص رايگان) بوجود آمده استفاده کردند و دوستان و ساير علاقه مندان را براي در اختيار گرفتن Gmail و يا عضويت در سايت اورکات دعوت کردند. طبق گزارش هاي آماري سايت اورکات ايراني ها ظرف مدت کمتر از يک ماه رتبه سوم جمعيتي را در شهر مجازي اورکات به دست آورند و جز فعال ترين اعضا جوامع مختلف اورکاتي شدند. اين در حالي بود که کشور صاحب فناوري ايالات متحده آمريکا و رتبه دوم به کشور پرجمعيت برزيل اختصاص داشت. گذشته از تحليل هاي جامعه شناسانه اي که مي توان بر نتايج فوق داشت در نگاهي خوش بينانه مي توان از جايگاه و اهميت و تاثير عميق فناوري اطلاعات و جامعه اطلاعاتي در ميان ايرانيان که قشر عظيمي از آنان را جوانان تشکيل مي دهند ياد کرد.
ادامه دارد.....

نوشته شده توسط : فرنود حسني      ايميل:Manager_ict@yahoo.com        

پس از پايان دهه 90 و آغاز هزاره سوم دنيا وارد مرحله جديدي از تکامل تکنولوژيک خود به نام عصر اطلاعات شد. عصر اطلاعات ساختارها و ملزومات خود را با فناور هاي موجود منطبق ساخت و بر اساس نياز هاي حاصل شده زمينه زايش فناورهاي جديدي را فراهم کرد. گره خوردگي ابزارهاي ارتباطي و اطلاعاتي در اين دوره به طرز غير قابل باوري ضمن توسعه دروني بر پيشرفت ديگري نيز تاثير گذار بود به گونه اي که فناوري هاي ارتباطي به طور کامل در خدمت سيستم هاي اطلاعاتي قرار گرفته تا  زمينه بسط هر چه بيشتر و بهتر اطلاعات را در کميت و کيفيت مطلوب تر فراهم آورند. اينترنت به عنوان بزرگترين و موثر ترين مولود گره خوردگي ابزارهاي ارتباطي و اطلاعاتي ظرف چند ساله اخيررشد بسياري يافته است و موجبات شگفتي بسياري  از صاحبنظران و انديشمندان علوم اجتماعي را فراهم کرده است. اينترنت به عنوان يک جامعه بزرگ بدون مرز مجازي در واقع شمايي از مدينه فاضله ايي است که درآن افراد بدون توجه به جنسيت، مليت، رنگ پوست، نژارد و اخلاق مي توانند از تمامي مواهب موجود به صورت مساوي بهره مند شوند و خود نيز آنچه را که جامعه ممي خواهد با ديگران به اشتراک گذارند.

امروزه اينترنت يا به عبارت بهتر ضريب نفوذ اينترنت به عنوان يکي از مهمترين شاخصه هاي توسعه محسوب مي شود. البته اين شاخص در جوامعي قابل بررسي است که برنامه توسعه اي خود را بر مبناي دانايي محوري بنا نهاده اند. توسعه دانايي محور به عنوان سيستم مطلوب توسعه اي در جوامع اطلاعاتي سعي دارند تا کليه فرآيندهاي اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و حتي سياسي را در قالب دانش محوري و حول محور دانايي تفسير و توجيه کند و از اين طريق به چهارچوب ها و استانداردهاي معيني براي تعريف جامعه اي نوين با عنوان جامعه اطلاعاتي دست يابند. با اين توضيحات بايد اشاره کرد که امروزه جامعه شناسان در ارائه تئوري هاي خود مسئله انقلاب ديجيتال را بسيار دقيق مورد بررسي و اشاره قرار مي دهند و از لوازم و ظرفيت هاي آن براي تعيين و سنجش ميزان و سطح توسعه يافتگي جوامع استفاده مي کنند. همانطور که مي دانيم کشورهاي مختلف جهان بر اساس شاخص هاي گوناگون عصر حاضر در زمينه توسعه فناوري اطلاعات به پنج گروه مختلف به شرح زير تقسيم مي شوند

1-کشورهاي پيشتاز:که 13 درصد کشورهاي جهان را شامل مي شوند اين کشورها با سياست گذاري هاي کلان توانسته اند خود را به جايگاه فعلي برسانند از جمله آنها مي توان به آمريکا و آلمان، سنگاپور اشاره کرد.

2- کشورهاي تند رو: که با اندکي تاخير و با برنامه ريزي هاي دقيق به دنبال کشورهاي پيشتاز در حال حرکتند. اين کشورها شامل ايتاليا، مجارستان، کويت و... هستند.

3- کشورهاي پيش رو: کشورهايي همچون آفريقا، روسيه، شيلي که با شناخت و ضعيت موجود فناوري اطلاعات و اهميت آن اقدامات لازم را با برنامه ريزي هاي گسترده شروع کرده اند.

4- کشورهاي آغازگر: همچون ايران، چين، مصر که در ابتداي راه حرکت به سمت توسعه فناوري اطلاعات هستند.

کشورهاي عقب مانده که هنوز ديدگاه و اقدام روشني براي کاربرد فناوري اطلاعات ندارند.

بدون شک رسيدن و قرار گرفتن کشورها به هريک از اين جايگاه ها متاثر از دست يابي به استانداردها،عوامل و شاخص هاي مختلفي در زمينه هايي همچون فرهنگ، آموزش، اقتصاد، مديريت و ... مي باشد.

نگرش جامع دولتها به موضوع فناوري اطلاعات براي دست يابي به تعاريف و تفاسير و استانداردهاي بومي شده توسعه فناوري اطلاعات مي تواند زمينه لازم را براي ايجاد چهارچوب هاي علمي و عملي جامعه اطلاعاتي فراهم کند.

همسو کردن فعاليت هاي آموزشي، سرمايه گذاري هاي اقتصادي، فرهنگ سازي و از همه مهمتر نظارت و مديريت صحيح بر اين عوامل با استانداردهاي تعيين شده که مبتني بر فناوري هاي روز ارتباطي و اطلاعاتي هستند از ملزومان پايه ريزي ساختار جوامع اطلاعاتي هستند. به طور قطع هر چه سرمايه گذاري بر روي فناوري اطلاعات گسترش يابد و مردم بيشتر با حقوق و جايگاه خود در دنياي مجازي آشنا شوند نيازهاي خويش را بيش از پيش خواهند شناخت و به طبع امکانات بهتري را نيز از دولت ها طلب خواهند کرد. به روز رساني مفاهيم جديدي همچون دموکراسي ديجيتال، راي گيري الکترونيکي، شهروند الکترنيکي، شهر الکترونيکي، دولت الکترونيکي و... نتيجه ظهور و توسعه استانداردهاي جامعه اطلاعاتي هستند. هويت الکترونيکي و حقوق الکترونيکي نيز از جمله مواردي هستند که براي شهروندان دنياي مجازي حوزه ها و رويکردهاي جديدي را ايجاد کرده اند.

اينترنت و وب به عنوان بستر به اشتراک گذاري دانش و اطلاعات امروزه نقش مهمي در شکل گيري هويت مجازي ويا هويت شبکه اي براي مردم کشورهاي مختلف دارد. آنها با حضور در اين دنياي مجازي با يکديگر ارتباط برقرار مي کنند و به تبادل آرا و نظرات خود مي پردازند. بسياري از روابط معمولي انساني در اين حوزه رنگ و بوي ديجيتال به خود گرفته اند تما م اين اتفاقات چه در حالت خود آگاه و چه در حالت ناخودآگاه توسط افرادي صورت مي گيرد که از نظر سطح دانش و موقعيت اجتماعي در سرايط مختلفي قرار دارند و برحسب نياز و توان خود اقدام به دريافت و يا نشر اطلاعات مي کنند و با اين کار در شکل گيري و تکوين پايه هاي جامعه اطلاعاتي تاثير به سزايي دارند. دانشجويان، اساتيد، بازاريان، مديران و... با حضور در اين کانون مجازي دانايي محور به عنوان نمايندگان قشر اجتماعي خود اقدام به توسعه و ترويج علوم و فنون حوزه کاري خود مي کنند و خواسته و نا خواسته زمينه آموزش و آگاهي همکاران و هم فکران خود را فراهم مي آورند. ظهور و توسعه هزاران سايت و وبلاگ فارسي زبان صرف نظر از کيفيت ظرف چند سال اخير حکايت از تحولي اساسي در ديدگاه مردم و به موضوع اطلاعات و اطلاع رساني دارد. در سالهايي نه چندان دور که اينترنت به تازگي در کشور ما رسوخ کرده بود. استفاده از آن به غير از هزينه هاي بالا بسيار محدود و در اختيار اشخاص و ارگان هاي خاصي بود اما اين روزها توجه عمومي و دولتي به موضوع توسعه اينترنت به حدي است که برنامه هاي زيادي براي آموزش آن از سنين پايين در حال پياده سازي است. ضمن اينکه با پيشرفت هاي کمي و کيفي در زمينه سرويس هاي اينترنتي روز به روز امکانات بهتر با هزينه هاي کمتري قابل استفاده مي گردد. بحث توسعه اينترنت روستاها به عنوان کانون بزرگي از جمعيت کشور که همواره به دلايل گوناگون از جريان هاي توسعه امکانات و ابزار اطلاع رساني و در نتيجه از اطلاعات عقب بوده اند بارقه هايي از اميد براي سرعت گرفتن و سامان يافتن اين عرصه در زمينه دستيابي به سطح دانش مطلوب ايجاد کرده است با اين ديدگاه مي توان به جبران عقب ماندگي ها و رسيدن به تعادل اطلاعاتي حذف طبقات اطلاعاتي ميان اقشار شهري و روستايي همت گماشت.

ادامه دارد...